Afscheid na de crematie (‘celebration of life’)

Klaas was een actieve man, begin zeventig, met een netwerk van sportvrienden, oud-collega’s, schoolmaten. Ook waren er neven en nichten met wie hij jaarlijks een reünie hield. Toen Klaas wist dat hij niet lang meer te leven zou hebben bereidde hij zijn afscheid voor. Het moest anders. Het afscheid moest klein, in klein familie verband.

Na zijn overlijden besprak ik met de naaste familie het afscheid. Voor hun gevoel zou met alléén de wens van Klaas toch een belangrijke groep betrokkenen worden buitengesloten. Ook voor henzelf was dat lastig, zij wilden eigenlijk hun verdriet ook delen met die grotere kring van mensen die Klaas zo goed kenden. Er werd een middenweg gevonden, rekening houdend met de wensen van de overledene én de naaste familie.
Vier dagen na zijn overlijden vond er een klein afscheid plaats in de familiekamer van het crematorium. Samen stil zijn en samen luisteren naar muziek.

De vrijdag daarop was er een herdenkingsbijeenkomst in het paviljoen aan het water. Familie, vrienden, oud-collega’s, neven en nichten – ieder die betrokken was bij Klaas was uitgenodigd. Het programma bood alle ruimte voor muziek, herinneringen, verhalen, gedeeld verdriet en anekdotes. De familie was blij met deze middag, het was fijn om zo samen de herinneringen te delen en samen te praten over Klaas. En het voelde alsof Klaas er zelf bij was.                  Dat schiep voor iedereen een bijzondere nieuwe herinnering.

Bram ‘doodje’

Bram 'doodje'

De blijde verwachting van hun kindje sloeg om in groot verdriet. Kleine Bram stierf in de baarmoeder en kwam enkele dagen later veel te vroeg, levenloos Bram 'doodje'ter wereld. Samen met de ouders besprak ik het welkom heten en afscheid nemen van Bram. Met een wateropbaring werd het mogelijk om het kleine mannetje te verwelkomen, hem vast te houden en te koesteren. En tegelijkertijd afscheid van hem te nemen. Voor Nelli (5) was het een bijzondere ervaring. Zij maakte kennis met haar broertje Bram en noemde hem Bram ‘doodje’. “Mag ik hem meenemen naar school en aan onze juf laten zien?” Dat leek de ouders niet zo’n goed idee. De ouders betrokken hun dochtertje, zij zongen samen liedjes en lazen haar voor uit ‘De kikker en het vogeltje’.

Het werd een klein afscheid in familiekring, aan huis. In de lichte, zonnige kamer deelde Nelli waxinelichtjes uit, ieder stak een kaarsje aan. Ook deelde zij steentjes uit; op dat steentje kon ieder een woord schrijven. Een woord van verbinding met dit kleine mensje. Zittend in de kring zong vader samen met Nelli een liedje voor Bram en moeder las een zelf geschreven gedicht voor. Familieleden werden uitgenodigd om wat te zeggen en het jongste zusje sprak een paar ontroerende woorden over het verlies van Bram. Daarna viel het even stil. Naast mij priemde opeens een vingertje in de lucht: “Ik wil wat zeggen. Ik heb een hartje en als ik dat aan je geef, dan mag je wat zeggen”. Het hartje werd doorgegeven, Nelli opende onze harten. Lieve woorden volgenden, ogen vol tranen met verstilde woorden.

Na het voorlezen van ‘De Kikker en het vogeltje’ vertrokken we naar het grafje. Nelli liep voorop naast mij met haar tasje vol zacht gekleurde papieren vlindertjes. Het kistje werd in het graf geplaatst en Nelli deelde de vlindertjes uit om mee te geven in het grafje. “Nu wordt Bram ‘doodje’ begraven maar gelukkig krijgt hij een heleboel vlindertjes mee” klonk de heldere kinderstem naast mij. De steentjes werden in een kring op het gesloten grafje gelegd als een teken van verbondenheid. Kleine Bram was voor altijd aanwezig in het hart van deze familie.

Uitvaart Taboe

Uitvaart taboe

Taboe: iets waarover men niet praat.
Tijdens het uitvaartspreekuur loopt een dame enkele keren langs het tafeltje waar ik mij heb geïnstalleerd voor het spreekuur. Na enige aarzeling stapt ze richting het tafeltje en neemt ze onopvallend plaats op een van de stoelen. “Ik heb eigenlijk een vraag, mijn zus is erg ziek, zij zal niet beter worden. Maar ik weet niet zo goed wat ik moet doen”. Haar zus is alleenstaand en zij, het jongere zusje zal alles moeten regelen voor de uitvaart.

Uitvaart taboe

Ik luister en stel vragen. Ze vertelt over haar zus, hoe ze leeft, woont, haar interesses. We bespreken de mogelijkheden voor een kist, over soorten en prijzen, over mogelijkheden voor een bijeenkomst in het zaaltje in het flatgebouw waar haar zus woont en over een technische crematie daarna. Ik noem voorbeelden van uitvaarten waarbij mensen kozen voor een eigen sfeer. Mensen vinden het belangrijk om zelf inhoud en vorm te geven aan het afscheid. Zoals een afscheid op een bij hen passende locatie en het in kleine kring op een later tijdstip begeleiden naar een crematorium voor de crematie. “O, ik wist niet dat dit zo kon, dat je zelf iets mocht kiezen.”
Ja, dit zou zeker meer bij haar zus passen. Al pratende vertelt zij meer over zichzelf en de berusting van het naderende einde.
Nu alles is genoemd, is er stof tot nadenken. Enigszins opgelucht staat ze op en vervolgt zij haar weg.

Uitvaart blijft voor veel mensen een lastig onderwerp om te bespreken.

Weten wat er kan en mag, en welke kosten men kan verwachten geeft duidelijkheid en rust. Maak gerust een afspraak voor een kosteloos oriënterend gesprek.

Uitvaartverzorgers – welke stijl past bij u?

uitvaartstylen

Veel uitvaartverzorgers maken zich kenbaar middels een advertentie in de regionale krant. Mannen, vrouwen, teams en ZZP-ers. Woorden als persoonlijk, zorgzaam, respectvol, etc. geven aan wat een bedrijf belangrijk vindt. Zo op het oog lijkt het allemaal veel op elkaar. Toch zijn er wezenlijke verschillen.

Diversiteit

Zo zijn er familiebedrijven die door hun jarenlange ervaring bestaande tradities en gewoonten voortzetten. Of ZZP-ers die hun diensten aanbieden en veel nadruk leggen op de persoonlijke manier van werken. Er is in ieder geval een verschil in de zogenaamde verdienmodellen. Van oudsher zijn uitvaartverzorgers regelaars en later vooral ook verkopers. Producten (kisten, bloemen, rouwververvoer) worden aangeprezen, de nodige marges zorgen voor de verdiensten en er wordt gewerkt met een efficiënte tijdsinvestering. Medewerkers zijn gehouden aan een beperkt aantal uren per uitvaart.

uitvaartstylenDaarnaast zijn er nieuwkomers in de branche die andere accenten leggen. Niet de verkoop van producten staat voorop (er wordt gewerkt met geen of minimale marges), maar het begeleiden en ondersteunen van nabestaanden staat centraal.

Kan iedereen uitvaartverzorger worden? Met de huidige eisen kun je ongeacht eerdere opleiding en werkervaring uitvaartverzorger of bode worden. Ook uitvaartopleidingen, er zijn er verschillende, leggen eigen accenten in hun aanbod. Van verzorgingstechnieken, protocollen, training in (verkoop)communicatie tot omgaan met agressie.

Onderscheidend

Wij, de uitvaartvrouwen, zijn zij-instromers. Op latere leeftijd maakten wij een bewuste (vrije) keuze voor het vak uitvaartondernemer. Onze jarenlange ervaring in het begeleiden van mensen (jong en oud), in o.a. hulpverlening, onderwijs, vrijwilligersorganisaties en veranderingsprocessen, vormt de basis van onze stijl van werken. De kern is, naast onze zorg  en organisatie, het ondersteunen, begeleiden van nabestaanden en hen toerusten in het nemen van afscheid. Wij werken met mensen in rouw en passen ons aan, aan de mens en situatie. Zo kunnen we mensen helpen in hun kracht te blijven. Met menselijke aandacht die troostend werkt.

Wij zijn niet opgeleid als verkopers, wel als dienstverleners.

Meer weten over uitvaartbegeleiding?

Wij informeren en adviseren u graag.

Aanbevolen boeken:

In het boek ‘Licht op uitvaart, de uitvaartbegeleider als gids rond de dood’ (2019) verheldert Marjon Klaassen hoe en waarom de uitvaart ondersteunend kan zijn aan het rouwproces.

In haar eerste boek ‘Tijd voor de dood, handreiking voor een betekenisvolle uitvaart’ (2001), beschrijft Marjon Klaassen een werkwijze en benadering om de dood zijn natuurlijke plaats in het leven terug te geven.

Het boek Vaarwel, De gids voor een mooie, persoonlijke uitvaart (2017), geschreven door Annet de Jong, schetst een beeld van de verscheidenheid in de uitvaartbranche.

Nog even bij beppe kijken

even bij Beppe kijken

Jorrit(5) was er wat stil van. Beppe was overleden. Jorrit was een gevoelig jongetje en de ouders vroegen mij dan ook: “Kan hij wel naar beppe kijken? Is dat niet traumatisch voor hem?”

even bij Beppe kijkenDe vader vertelde dat hij als kind een negatieve ervaring had gehad. Hij moest bij zijn pake kijken toen die dood was, zijn tante had hem gewoon naast de open kist neergezet. Een dergelijke ervaring uit hun eigen jeugd kan ouders extra voorzichtig maken.

Dwingen is nooit goed, ruimte geven om te kijken wel. In het gesprek met de ouders leg ik uit hoe kinderen reageren, hoe kinderen omgaan met dood. Hoe maak je dood bespreekbaar, wat zeg je wel en hoe zeg je dat.

De volgende dag kwam Jorrit samen met zijn ouders bij pake op bezoek. Beppe lag op bed opgebaard en Jorrit liep voorzichtig naar de deur die iets open stond. Hij wilde even naar beppe kijken. Op een veilige afstand bekeek hij de situatie en door de geruststelling van zijn ouders durfde hij het aan. Hij liep naar haar toe en zei:  “Is beppe nu dood? Wat is ze wit hè.” Daarna ging hij terug naar de kamer om zijn tekening af te maken. Voor beppe.

Out of the box uitvaart

out of the box uitvaart

Na een heftige periode van afscheid nemen stonden Paul en Mark er opeens alleen voor. Ze waren wees geworden. Omringd door enkele vrienden van hun moeder en stiefvader zaten we aan de keukentafel.

out of the box uitvaartTwee jaar geleden was de vriend van hun moeder overleden en nu was ook zij, op 54 jarige leeftijd gestorven. Als kleuter verloren zij hun vader, hieraan hadden zij maar weinig  herinneringen. De vrienden hadden het voortouw genomen en samen met Mark en Paul op een rijtje gezet wat er moest gebeuren. Ze hadden mij gebeld omdat ik twee jaar geleden ook de uitvaart van de vriend van moeder, samen met moeder en de vriendenkring, had verzorgd.

Ik luisterde en vertelde wat er mogelijk was. Ook nu weer was de inbreng van de vrienden groot en ondersteunend. Zelf een kist maken, zelf met een oude Bedfordbus het rouwvervoer verzorgen. Op een gegeven moment zei Paul: “Nu snap ik waarom ze jou hebben gebeld, jij denkt ‘out of the box’. En dat past bij ons”.

Het werd een warm, persoonlijk en vooral betrokken afscheid, een afscheid dat je bijblijft als een dierbare herinnering.

Onafhankelijke uitvaartzorg anno 2019

Boom onafhankelijke uitvaartzorg

Onafhankelijk zijn betekent voor ons,  de vrouwen van Haaksma & de Haan Uitvaart, dat er géén sprake is van belangenverstrengeling.

Geen belangenverstrengeling

Wij maken dus geen reclame voor een bepaalde steenhouwer waardoor we provisie kunnen opstrijken. Wij verwijzen niet naar een bepaalde bloemist waar wij ons voordeel mee kunnen doen. Wij zijn niet sturend  om mensen aan te zetten tot het kopen van producten, mensen maken graag hun eigen keuzes. Onze dienstverlening,  de professionele uitvaartbegeleiding en organisatie van het afscheid, is ons product. Een ander verdienmodel, niet gericht op de verkoop van producten. Hier voelen wij ons goed bij en onze opdrachtgevers ook.

Boom onafhankelijke uitvaartzorgMarjan en Peter vroegen ons wat wij konden betekenen bij de uitvaart van hun moeder. Zij zou vanuit Friesland begraven worden in Beekbergen op de Veluwe. De eerste voorbereidingen vonden plaats per email en telefoon (vragen beantwoorden, kostenraming) en nadat moeder was overleden werden wij gebeld. Moeder werd thuis opgebaard, op bed. Ze wilden zoveel mogelijk zelf doen. Gaandeweg werd duidelijk dat ze onze ondersteuning toch graag wilden gebruiken zodat zij dan juist zoveel mogelijk zelf konden doen. Wij gaven tips en zorgden voor een goede organisatie en logistiek, zij gaven hun invulling, hun eigen stempel op dit bijzondere afscheid. Voor het overbrengen naar Beekbergen werd er door hen een bestelbus gehuurd, samen brachten zij moeder naar haar rustplaats. In de buurt van de begraafplaats vond op een sfeervolle, eenvoudige locatie een ongedwongen afscheid plaats. Op hun eigen manier.

Wel vrije keuzes

Een andere ontwikkeling die zichtbaar is in de uitvaartbranche is de zogenaamde ketenbenadering. Bijvoorbeeld er worden verschillende diensten door één bedrijf als ‘keten’ aangeboden. Je kunt dan denken aan stervensbegeleiding  in combinatie met uitvaartzorg. Of er zijn nauwe banden met het mortuarium of met een ziekenhuis en vanuit deze samenwerking wordt het werk doorgesluisd naar de daar aan gekoppelde uitvaartvaartondernemer. Ook hier is sprake van belangenverstrengeling. Een belangenverstrengeling die mensen kan dwingen tot onvrije keuzes. Onlangs liet het programma Kassa hiervan een duidelijk voorbeeld zien.

Onze werkwijze gaat uit van de vrije keuze, van eigen wensen en mogelijkheden van de nabestaanden. En daarbij past een onafhankelijke uitvaartonderneming.

Gonneke Haaksma & Berber de Haan

Aansluiten bij mensen in rouw

aansluiten

Als uitvaartondernemer gaan we na een kort telefonisch contact naar het opgegeven adres. Meestal weten we niet waar wij terecht komen. Elk nieuw contact is ontmoeten, aftasten, afstemmen en aansluiten. Wie treffen we aan, wat treffen we aan en welke gedachten zijn er over het afscheid en de uitvaart.

“Nou vertel ons maar wat we moeten doen, we hebben dit nog niet eerder meegemaakt” zei de oudste dochter. Haar moeder was overleden, de kinderen zaten met elkaar aan de keukentafel. Op zo’n moment luisteren we naar waar aan gedacht wordt, vertellen we wat er mogelijk is. We vertellen over de stappen die genomen worden en beginnen bij de eerste stap.

aansluitenNiets is standaard, niets is hetzelfde, wij laten ons leiden door de stijl en sfeer van een familie, door de situatie en door hun wensen en betrokkenheid. Een juiste aansluiting is de basis van het contact. Het contact om in vertrouwen samen vorm te geven aan het afscheid.

Een uitvaart regelen of begeleiden?

pluisbloem

De woorden regelen en begeleiden worden beide gebruikt in de uitvaartbranche.

Uitvaart regelen

Het regelen duidt doorgaans op de organisatorische aspecten van het afscheid. In uitvaartondernemingen waar strakke tijdsplanningen worden gehanteerd is juist die organisatie de hoofdzaak. Beperkte tijdsbesteding per uitvaart vraagt om een strakke planning en een efficiënt gebruik van het systeem. Tijd voor een persoonlijke begeleiding van nabestaanden is er dan meestal niet.

Uitvaartbegeleiding

pluisbloemWie het al eens meemaakte weet het: na het overlijden van een geliefde komt er veel op je af. Eigenlijk zou je het liefst even helemaal niets willen, maar je weet dat er ‘van alles’ geregeld moet worden. Wij proberen de achterblijvers altijd in alle rust te laten ervaren wat er gebeurd is, door rustig de tijd te nemen. Deze periode is zo belangrijk, we proberen hen overzicht te bieden van wat er de komende dagen gebeuren zal. Deze vorm van uitvaartbegeleiding geeft een familie ruimte. Ruimte voor een week van afscheid zoals de familie het wil en nodig heeft. De dag van de uitvaart is dan het resultaat van deze dagen van intensieve samenwerking.

Wij spreken dan ook liever over uitvaartbegeleiding, want wij begeleiden mensen die afscheid nemen. Naast het zorgdragen voor een goede organisatie, regelen wij dat wat nodig is en bewaken wij het afscheid als geheel. Familieleden of vrienden die onderdelen zelf verzorgen of uitvoeren, bezig zijn met wie wat doet, eventueel oefenen met het voordragen van teksten, zonodig oefenen in het dragen van de kist, soms enkele dagen tevoren het crematorium bekijken,  etc.

In de verschillende overlegsituaties (je hoeft niet alles in één gesprek te beslissen) betrekken wij de achterblijvers en hebben wij oog voor familiegewoonten. Oog en oor voor detail, voor familie, voor verhoudingen: we zetten alles in om samen vorm en inhoud te geven aan een goed afscheid. Uitvaartbegeleiding vraagt om deskundigheid en om tijdsinvestering. Voor ons is dit de essentie van ons werk. Nabestaanden ervaren zoveel kracht door hun eigen inbreng te geven bij het afscheid.

Het is een werkwijze die aansluit bij mensen in rouw.

Gonneke Haaksma & Berber de Haan

Uitvaartzorg: Mens-gebonden of Plaatsgebonden ?

plaatsgebonden

Op een afscheid in de tuin van een familie in een klein dorp hier in de buurt vroeg een van de gasten “Heeft u ook een kaartje? Werkt u ook in Amsterdam? Ik vind dat u de uitvaartzorg heel fijn organiseert en uw begeleiding bevalt me erg goed.”

Ik heb toen uitgelegd dat deze afstand wel wat te groot is en dat er in Amsterdam ook collega’s zijn met een vergelijkbare stijl van werken. Zo’n opmerking  laat zien dat mensen steeds vaker kijken naar de uitvaartbegeleidster zelf, naar de sfeer en werkwijze. Het is niet meer zo vanzelfsprekend om de vanouds bekende, plaatselijke uitvaartondernemer in te schakelen.

Oriëntatie

plaatsgebondenOok internet draagt hieraan bij. Mensen gaan zoeken op internet naar uitvaartzorg die bij hen past, naar een stijl die hen aanspreekt. Zo worden wij regelmatig ‘gevonden’ op internet. Mensen oriënteren zich, soms al lang van te voren, zij onderzoeken mogelijkheden. Als voorbereiding (op een naderend afscheid) vindt er zo mogelijk na het telefonisch contact een kennismakingsgesprek plaats. Wij luisteren naar dat wat gewenst wordt en vertellen wat er mogelijk is. Door mee te denken sluiten wij zo goed mogelijk aan en wij maken van elk gesprek een verslag mét een kostenraming.

Voorgesprek

Een heldere, transparante  benadering, zonder enige verplichting. De praktijk leert dat deze voorgesprekken zinvol zijn. Mensen krijgen inzicht in de mogelijkheden, het kan hen op nieuwe gedachten brengen en het geeft duidelijkheid over de kosten. Ook als een overlijden nog lang niet te verwachten is, kan een gesprek rust geven. Weten wat mogelijk is, weten hoe je op kosten kunt besparen, weten dat je ondanks je verzekeringspolis vrij kunt kiezen en weten wat het beste bij je past. Kunnen kiezen voor een eigen weg.

Het zijn deze oriëntaties en voorbereidingen die kunnen leiden naar een keuze voor een ‘mens-gebonden’ uitvaartbegeleiding.

Gonneke Haaksma en Berber de Haan
en freelance uitvaartbegeleidsters